انگیزه چیست؟ معنی، تعریف، انواع، اهمیت و ویژگی ها

انگیزه چیست
در این مقاله می خوانیم:

انگیزه به عنوان شور و شوق درونی ناشی از نیاز، خواسته و میل تعریف می شود که فرد را وادار می کند تا انرژی فیزیکی و ذهنی خود را برای رسیدن به اهداف مورد نظر به کار گیرد. انگیزه یک رفتار هدفمند است. افراد زمانی برانگیخته می شوند که انتظار دارند یک مسیر عملی احتمالاً منجر به دستیابی به هدف و پاداش ارزشمندی شود که نیازها و خواسته های آنها را برآورده کند.

سه مولفه انگیزه

  1. جهت (Direction): آنچه که یک فرد در تلاش است انجام دهد.
  2. تلاش (Effort): انسان چقدر تلاش می کند.
  3. پایداری یا دوام (Persistence): چه مدت یک فرد به تلاش ادامه می دهد.

پویایی انگیزه (Dynamics of Motivation)

انگیزه ناشی از تنش روانی ناشی از نیاز برآورده نشده است و مصرف کنندگان را به خرید سوق می دهد. مصرف کنندگان به طور آگاهانه و ناخودآگاه تلاش می کنند تا با انتخاب اهدافِ در انتظار برآورده شدن نیازهای خود، تنش خود را کاهش دهند. ایده اصلی بازاریابی، شناسایی و برآوردن نیازها است. بازاریابان تمایل دارند نیازهای احساس نشده یا خفته را برآورده کنند. نیازهای اساسی مصرف کننده تغییر نمی کند اما محصولی که نیاز را برآورده می کند ممکن است تغییر کند. محصول متمرکز بر نیاز مصرف کننده تضمین می کند که شرکت ها در خط مقدم جستجو برای راه حل های جدید و موثر باقی می مانند. این به شرکت ها کمک می کند حتی در رقابت سخت بقا و رشد کنند.

سطح انگیزه (Level of motivation)

سطح انگیزه به شدت و فوریت نیاز بستگی دارد. سطوح مصرف کننده ممکن است بسته به اهمیت خرید از پایین تا بالا متفاوت باشد. علاوه بر این، تأثیرات مختلفی که بر خرید مصرف کنندگان تأثیر می گذارد شامل آشنایی با خرید، عوامل وضعیت و هزینه و ارزش کلی است. در جایی که پاداش های رضایت کم است، مانند خریدهای روتین نظیر نمک، شکر، چای، شامپو و غیره، سطوح انگیزه نیز نسبتاً پایین است و رفتار تصمیم گیرانه کمی را شامل می شود. از سوی دیگر، با یک فرآیند پیچیده، پرمخاطره و احساسی مانند خرید یک خودروی جدید، انرژی برای دستیابی به بهترین نتیجه بالاست.

رفتار انگیزشی (Motivational behavior)

جنبه رفتاری انگیزه مصرف کننده مربوط به اقداماتی است که ما قبل از خرید و مصرف کالا یا خدمات انجام می دهیم. ما ممکن است قبل از تصمیم گیری برای خرید، تحقیقات زیادی انجام دهیم، جایگزین ها، آزمایش ها و نمونه برداری ها را ارزیابی کنیم. هدف بازاریابان کسب بیشترین تأثیر و فروش نهایی از طریق پیوند دادن محصولات و خدماتشان، به نیازهای مشخص مصرف کننده و با درک اینکه چه چیزی مردم را به خرید انگیزه می دهد، است.

تعریف انگیزه (در سازمان)

 انگیزه عبارت است از تمایل به کاربرد سطوح بالای تلاش در جهت اهداف سازمانی، مشروط به کسب رضایت در برخی نیازهای فردی. Stephen P Robbins

این میل درون فرد است که او را به اقدام تحریک می کند. George R. Terry

روشی است که از طریق آن محرک ها، خواسته ها، آرزوها، آرزوها، تلاشها یا نیازها رفتار انسانها را هدایت، کنترل یا توضیح می دهد. D.E. McFarland

این فرآیند تحریک افراد به اقدام برای دستیابی به اهداف مورد نظر است. Scot

 

این تمایل به گسترش انرژی برای رسیدن به یک هدف یا پاداش است. نیرویی است که انرژی های خفته را فعال می کند و انسان را به حرکت در می آورد. این کارکردی است که شور و اشتیاق سوزان برای اقدام را در بین انسان های یک سازمان برمی انگیزد. C.B. Mamoria

این است که اقدامات خود را به سمت اهداف معین هدایت کند و بخشی از انرژی خود را برای رسیدن به آنها متعهد کند. S.W Gellerman 

معنی انگیزه (Motivation Meaning)

نیاز (Need): نیاز عبارت است از فقدان یا کمبود چیزی که مورد نیاز ارگانیسم/فرد است.

انگیزه ها (Motives): به عنوان یک حالت درونی تعریف می شود که باعث انرژی دادن، فعال نمودن (یا حرکت دادن) و هدایت (یا کانالیزه کردن) رفتار به سمت اهداف خاص می شود.

انواع انگیزه

دو نوع آن عبارتند از:

  1. انگیزه درونی
  2. انگیزه بیرونی

انگیزه درونی

انگیزه درونی می تواند ناشی از عوامل خود مولد (self-generated factors) باشد که بر رفتار افراد تأثیر می گذارد و با انگیزه های بیرونی ایجاد نمی‌شود. زمانی که افراد احساس می کنند کارشان مهم، جالب و چالش برانگیز است و میزان معقولی از خودمختاری (آزادی عمل) در بطن خود دارد، فرصت هایی برای دست یافتن و پیشرفت وجود دارد و محدوده‌ای برای استفاده و توسعه مهارتها و توانایی‌های آنها فراهم می کند، خودِ کار می تواند به شکل انگیزه نمود پیدا کند.

انگیزه بیرونی

انگیزه بیرونی زمانی اتفاق می افتد که کارها برای افراد یا برای ایجاد انگیزش در آنها انجام شود. این موارد شامل پاداش هایی مانند مشوق ها، افزایش دستمزد، تمجید یا ترفیع و مجازات هایی مانند اقدامات انضباطی، عدم پرداخت حقوق یا انتقاد (سازنده) است. محرک های بیرونی می توانند تأثیر فوری و قدرتمندی داشته باشند، اما لزوماً دوام زیادی ندارند. حال اجازه دهید سعی کنیم اهمیت این موضوع و ویژگی های انگیزش را مرور کنیم تا درک بهتری به دست آوریم. 

نیاز به انگیزه

در یک سازمان، اگر کارکنان انگیزه داشته باشند، تعهد بیشتری نسبت به دستیابی به اهداف و مقاصد سازمانی نشان خواهند داد.

  • استفاده بهره‌ور از منابع انسانی
  • غیبت و جابجایی کم
  • تصویر شرکت خوب
  • توسعه روابط دوستانه
  • دستیابی به اهداف

استفاده کارآمد از نیروی انسانی

منابع انسانی دارایی ارزشمند یک سازمان است. عملکرد ضعیف کارکنان ممکن است تأثیر جدی بر عملکرد سازمان داشته باشد. اگر کارکنان انگیزه داشته باشند، از مهارتها و شایستگی های خود برای انجام کار به نحو احسن استفاده می کنند که این امر باعث افزایش راندمان کلی سازمان می شود.

غیبت و جابجایی کم

کارمندان با انگیزه کمتر احتمال دارد که غیبت کنند یا به سازمان های دیگر روی بیاورند. میزان بالای غیبت و فرسایش ممکن است زیان مالی برای یک سازمان به همراه داشته باشد که بر عملکرد آن تأثیر نامطلوب می گذارد. این کارکنان کار خود را با ذوق و اشتیاق بیشتر انجام می دهند، مرخصی مکرر نمی گیرند و در سازمان، ثبات نشان می دهند. علاوه بر این نسبت به سازمان وفادار هستند.

تصویر شرکتی خوب

کارکنان نقش مهمی در تأثیرگذاری بر تصویر سازمانی یک شرکت دارند. اگر کارکنان انگیزه کار موثر داشته باشند، در جهت برآوردن نیازهای مشتری نیز کار خواهند کرد. همین امر یک تصویر خوب از سازمان در بازار ایجاد می کند.

توسعه روابط دوستانه

کارمندان با انگیزه معمولاً برای بیان افکار و دیدگاه های خود با دیگران آماده هستند. این امر، شکاف ارتباطی را پر نموده و تعارضات بین کارکنان را حل می‌کند. در نتیجه روابط صمیمانه بین کارکنان و بین مدیریت و کارکنان ایجاد می‌شود.

دستیابی به اهداف

انگیزه یک رفتار هدفمند را هدایت می کند که کارکنان را تشویق می کند تا تلاش خود را به سمت آن انجام دهند 

ویژگی های انگیزش

ویژگی های انگیزه در زیر به اختصار توضیح داده می شود:

  1. یک پدیده روانی است
  2. فرآیندی مستمر است
  3. به دلیل ارزش درک شده پیش بینی شده از یک عمل ایجاد می شود
  4. از فردی به فرد دیگر و زمانی به زمان دیگر متفاوت است
  5. یک فرد با انگیزه مثبت یا منفی برانگیخته می شود

انگیزه یک پدیده روانی است: انگیزه، میل درونی یک فرد برای دستیابی به چیزی بیشتر است. نتیجه آن تلاش فرد برای ارائه عملکرد و روابط سازمانی بهتر است.

انگیزه یک فرآیند مداوم است: از آنجایی که نیاز و میل بی پایان هستند، پدیده ای مستمر هستند که در صورت ارضای یک مورد، مورد دیگر پدیدار می شود. 

به دلیل ارزش درک شده پیش بینی شده از یک اقدام ایجاد می شود.

انگیزه = ارزش × انتظار

از فردی به فرد دیگر و زمانی به زمان دیگر متفاوت است: انگیزه برای افراد مختلف متفاوت است. همچنین با توجه به زمان و مکان متفاوت است زیرا خواسته ها برای افراد مختلف، بسته به زمان و مکان متفاوت است. 

یک فرد با انگیزه مثبت یا منفی برانگیخته می شود: انگیزه مثبت بر اساس پاداش است. مشوق ها می توانند پولی و غیر پولی باشند. انگیزه منفی بر اساس مجازات، درخواست توضیح، تهدید، ترس (ترس از دست دادن شغل یا ترفیع) و غیره است.

اهمیت انگیزه

به طور کلی، اهمیت انگیزه به شرح زیر است:

  1. سطح عملکرد بالا
  2. ترک خدمت و غیبت کم کارکنان
  3. پذیرش تغییر سازمان
  4. تصویر سازمانی

سطح عملکرد بالا

سازمان ها باید اطمینان حاصل کنند که کارکنان از انگیزه بالایی برخوردار هستند. این کارمندان تلاش بیشتری برای کار می کند و احساس تعلق به سازمان دارد. راندمان کار بهبود می یابد، اتلاف به حداقل می رسد و همین امر منجر به افزایش بهره وری می شود و سطح عملکرد بالا خواهد رفت.

ترک خدمت و غیبت کم

سطح پایین انگیزه یکی از دلایل اصلی ترک خدمت و غیبت است. غیبت زیاد باعث پایین آمدن سطح تولید، بی کیفیتی، هدر رفت و اختلال در برنامه های تولید می شود. افزایش ترک خدمت برای هر سازمانی فاجعه آمیز است زیرا به دلیل استخدام، انتخاب، آموزش و توسعه بیشتر، موقعیت مالی سازمان را تحت تأثیر قرار می دهد.

پذیرش تغییر سازمان

تغییرات اجتماعی و تحولات فناوری در محیط بیرونی تأثیر بیشتری بر کارکنان دارد. مدیریت باید اطمینان حاصل کند که تغییرات در سازمان وارد شده و منافع آن برای کارکنان توضیح داده شود تا مقاومتی در برابر تغییر وجود نداشته باشد و رشد سازمانی حاصل شود.

مهندسی مجدد، توانمندسازی، غنی‌سازی شغل، گردش شغلی، معرفی فناوری و فرآیندهای جدید تا حد زیادی به تقویت روحیه کارکنان و دستیابی به درجه بالایی از انگیزه کمک خواهد کرد. 

تصویر سازمانی

کارکنان آینه هر سازمانی هستند. برنامه های آموزشی و توسعه منظم باید سازماندهی شود تا کارکنان را با آخرین مهارتها به روز نگه دارد. این کار تأثیر مثبتی بر کارکنان خواهد داشت و وجهه سازمان بهبود می یابد.تصویر سازمانی قوی، به تقویت تصویر برند محصول و خدمات سازمان کمک می کند.

ابزارهای ایجاد انگیزه در کارکنان

برای یک سازمان داشتن نیروی کار شاد و راضی بسیار مهم است. کارکنان ناراضی و بی انگیزه ممکن است به شدت بر بهره‌وری و روابط کاری سازمان تأثیر بگذارند. از این رو سازمان ها از ابزارهای انگیزشی مختلفی برای تقویت روحیه کارکنان خود استفاده می کنند. این ابزارها می‌توانند پاداش های فیزیکی یا پولی یا درونی باشند که از معیارهای روانشناختی برای افزایش عزت نفس کارکنان استفاده می‌کنند.

برخی از ابزارهای انگیزشی که توسط سازمان ها استفاده می شود در زیر مورد بحث قرار می گیرند:

  • مدل مشخصه شغلی (Job Characteristic Model)
  • طراحی مجدد شغل (Job Redesign)
  • ترتیبات کاری جایگزین (Alternative Work Arrangements)
  • توانمندسازی (Empowerment)
  • مدیریت مشارکتی (Participative Management)
  • کیفیت زندگی کاری (QWL)( Quality of Work Life (QWL))
  • ایجاد انگیزه از طریق برنامه های پرداخت متغیر (Motivation Through Variable Pay Programs)
  • منتورینگ (Mentoring)
  • مشاوره کارکنان (Employee Counseling)

نظریه های انگیزش

نظریه های انگیزش به دو دسته تقسیم می شوند: نظریه های محتوا و فرآیند.

نظریه محتوا

تئوری‌های محتوا تلاش می‌کنند تا نشان دهند «چه چیزی» به افراد انگیزه می‌دهد. فهرست ذیل عناوین نظریه های انگیزش در دیدگاه نظریه محتوا آورده شده است.

  • سلسله مراتب نیاز مازلو (Maslow’s need Hierarchy)
  • نظریه انگیزش- بهداشت هرزبرگ (Herzberg’s Motivation-Hygiene Theory)
  • نظریه نیازهای مک کللند (McClelland’s Needs Theory)
  • نظریه ERG آلدرفر (Alderfer’s ERG Theory)

نظریه فرآیند

تئوری های فرآیند سعی می کنند  نشان دهند -چگونه- انگیزه ایجاد می شودفهرست ذیل، عناوین تئوری های انگیزش از دیدگاه نظریه فرآیند آورده شده است.

  • نظریه انتظار وروم (Vroom’s Expectancy Theory)
  • نظریه برابری آدام (Adam’s Equity Theory)
  • تئوری تقویت رفتار (Reinforcement Theory)
  • رویکرد هویج و چوب به انگیزه (Carrot and Stick Approach to Motivation)
اشتراک گذاری در شبکه‌های اجتماعی
Twitter
LinkedIn
Email
Telegram
WhatsApp
Skype